Knieletsel aan de voorste kruisband
Een voorste kruisbandletsel is een veel voorkomend knieletsel, vooral bij sporters. De voorste kruisband is een belangrijke band in de knie die het onderbeen op zijn plaats houdt en voorkomt dat deze naar voren schuift. Deze band speelt een cruciale rol bij de stabiliteit van de knie tijdens bewegingen en draaibewegingen.
Een voorste kruisband ruptuur (scheur) ontstaat meestal door een verdraaibeweging van de knie. Dit gebeurt vaak bij sporten waarbij de knie veel draaibewegingen maakt, zoals voetbal, hockey, tennis, basketbal, volleybal en wintersport.
Niet iedereen met een gescheurde voorste kruisband heeft een operatie nodig. De keuze tussen fysiotherapie of een operatie hangt af van verschillende factoren: de mate van instabiliteit, uw sportambities, uw beroep en eventuele bijkomende letsels. Als een operatie noodzakelijk is, vindt u op deze pagina uitgebreide informatie over het ontstaan van het letsel, de symptomen, en hoe een voorste kruisband reconstructie wordt uitgevoerd. Ook leest u wat u tijdens het herstel kunt verwachten. In Nederland worden jaarlijks tussen de 6.000 en 8.000 voorste kruisband reconstructies uitgevoerd.
Anatomie en functie van de kruisbanden
De kruisbanden ontstaan al vroeg in de foetale ontwikkeling en zijn in de 16e week al aanwezig. Er zijn twee kruisbanden: een voorste (VKB) en een achterste (AKB). Ze werken samen en sturen de beweging van de gewrichtsvlakken van de knie. Als één van beide kapot is, wordt de functie van de ander hierdoor beïnvloed.
De voorste kruisband (oranje) is de enige structuur die in de vrijwel gestrekte knie de kracht van de kniestrekker (quadriceps spier, rood) kan tegenwerken. Deze sterke bovenbeenspier wil via de knieschijf (groen) en strekpees (geel) het onderbeen naar voren trekken (blauwe pijl). De knieschijf functioneert als een katrol die de strekkracht nog verder versterkt.
De voorste kruisband centraal in beeld bij een kijkoperatie
Als de voorste kruisband niet meer werkt, wordt deze kracht opgevangen door andere structuren in de knie, vooral de binnenmeniscus. Maar de meniscus is gemaakt voor drukkrachten en niet voor de schuifkrachten die ontstaan na een voorste kruisbandletsel. Dit kan op termijn tot meniscusbeschadiging leiden.
Hoe ontstaat een voorste kruisband ruptuur en wat zijn de symptomen?
Ontstaan
Een voorste kruisband ruptuur ontstaat door een naar buiten gedraaide (exorotatie) geblokkeerde voet, waarbij de gebogen knie en het bovenbeen naar binnen draaien (endorotatie) en het been in een zogenaamde X-stand staat. Het letsel komt voornamelijk voor bij sporten waar de knie veel draaibewegingen maakt, zoals voetbal, hockey, tennis, basketbal, volleybal, korfbal en diverse wintersporten.
Symptomen in de acute fase
Bij het ontstaan van de scheur voelt u vaak een voelbare of zelfs hoorbare klap in de knie. De knie wordt meestal vrij snel dik, binnen 10 tot 20 minuten. In sommige gevallen ontbreekt zwelling en is er een scheur in het kniekapsel ontstaan - dit is meestal een indicatie voor een ernstiger letsel. Direct na het letsel is verder sporten niet mogelijk. De pijn verdwijnt meestal na twee weken.
Symptomen in de latere fase
Na de acute fase blijft vaak een instabiel gevoel in de knie, vooral bij belasting. Dit instabiele gevoel komt vooral tot uiting bij lopen op oneffen ondergrond en bij het naar beneden lopen. De instabiliteit neemt toe bij buiging van de knie. Pijn in deze fase is geen specifiek kenmerk van instabiliteit, maar wijst meer op een mogelijk meniscusletsel.
Een voorste kruisband ruptuur ontstaat door een naar buiten gedraaide (exorotatie) geblokkeerde voet, waarbij de gebogen knie en het bovenbeen naar binnen draaien (endorotatie) en het been in een zogenaamde X-stand staat. Het letsel komt voornamelijk voor bij sporten waar de knie veel draaibewegingen maakt, zoals voetbal, hockey, tennis, basketbal, volleybal, korfbal en diverse wintersporten.
Symptomen in de acute fase
Bij het ontstaan van de scheur voelt u vaak een voelbare of zelfs hoorbare klap in de knie. De knie wordt meestal vrij snel dik, binnen 10 tot 20 minuten. In sommige gevallen ontbreekt zwelling en is er een scheur in het kniekapsel ontstaan - dit is meestal een indicatie voor een ernstiger letsel. Direct na het letsel is verder sporten niet mogelijk. De pijn verdwijnt meestal na twee weken.
Symptomen in de latere fase
Na de acute fase blijft vaak een instabiel gevoel in de knie, vooral bij belasting. Dit instabiele gevoel komt vooral tot uiting bij lopen op oneffen ondergrond en bij het naar beneden lopen. De instabiliteit neemt toe bij buiging van de knie. Pijn in deze fase is geen specifiek kenmerk van instabiliteit, maar wijst meer op een mogelijk meniscusletsel.
Wat als de meniscus ook scheurt?
Als de voorste kruisband scheurt, is er een kans van 30 tot 70% dat op dat moment ook één of beide menisci scheuren. Deze grote spreiding wordt bepaald door of de knie wel of niet belast was ten tijde van het letsel - bijvoorbeeld het verschil tussen een landing na een sprong of een verdraaiing van de knie in de lucht tijdens het skiën. Het goede nieuws is dat het merendeel van deze meniscusscheuren zonder operatie geneest. Deze genezing is zelfs beter dan bij meniscusscheuren die niet gepaard gaan met een voorste kruisbandletsel. Dit komt doordat er een bloeding in de knie ontstaat bij het verscheuren van de voorste kruisband, en dit bloed bevat stoffen die de genezing van de meniscus op gang brengen. Ook lopen mensen met een voorste kruisbandletsel een paar weken voorzichtig zonder plotselinge draaiingen van de knie.
Hetzelfde fenomeen speelt bij het hechten van een meniscus: de resultaten zijn beter als dit in combinatie met een voorste kruisband reconstructie gebeurt, omdat tijdens deze ingreep ook weer bloed in de meniscusscheur komt.
Bij ongeveer 70% van de mensen met een voorste kruisbandletsel dat langer dan 1 jaar bestaat, wordt een meniscusletsel gezien bij MRI of kijkoperatie. Op de langere termijn kan een meniscusletsel pijn- of slotklachten veroorzaken en uiteindelijk leiden tot kraakbeenslijtage.
Behandeling: fysiotherapie of operatie?
Na het stellen van de diagnose zijn er twee behandelmogelijkheden: conservatieve behandeling met fysiotherapie of een operatieve behandeling. Welke behandeling het meest geschikt is, bespreekt u met uw orthopedisch chirurg.
In de eerste weken na het letsel moet de knie tot rust komen. Dit duurt doorgaans 3 tot 6 weken. In deze periode neemt de zwelling af en kunt u meestal weer normaal lopen, fietsen en autorijden. Na deze rustperiode kan de definitieve behandeling starten.
Conservatieve behandeling met fysiotherapie
Bij conservatieve behandeling ligt de focus op het versterken van de spieren rond de knie. Een fysiotherapeut stelt een persoonlijk oefenprogramma voor u samen. Door gerichte training van ongeveer 3 tot 5 maanden kunnen de spieren de functie van de gescheurde kruisband deels overnemen, waardoor de knie weer stabieler wordt.
Deze behandeling is geschikt wanneer:
Operatieve behandeling
Bij een operatie wordt de gescheurde kruisband vervangen door een nieuwe kruisband, gemaakt van pezen uit uw eigen been. Deze behandeling wordt geadviseerd bij:
Het herstelproces na operatie duurt 6 tot 9 maanden. Na ongeveer 2 jaar heeft ongeveer 60% van de patiënten het oorspronkelijke sportniveau weer bereikt.
In de eerste weken na het letsel moet de knie tot rust komen. Dit duurt doorgaans 3 tot 6 weken. In deze periode neemt de zwelling af en kunt u meestal weer normaal lopen, fietsen en autorijden. Na deze rustperiode kan de definitieve behandeling starten.
Conservatieve behandeling met fysiotherapie
Bij conservatieve behandeling ligt de focus op het versterken van de spieren rond de knie. Een fysiotherapeut stelt een persoonlijk oefenprogramma voor u samen. Door gerichte training van ongeveer 3 tot 5 maanden kunnen de spieren de functie van de gescheurde kruisband deels overnemen, waardoor de knie weer stabieler wordt.
Deze behandeling is geschikt wanneer:
- De instabiliteit beperkt blijft tot specifieke bewegingen
- U geen of slechts lichte sportactiviteiten beoefent
- Uw werk geen zware kniebelasting vraagt
- Er geen bijkomende schade is aan andere structuren in de knie
Operatieve behandeling
Bij een operatie wordt de gescheurde kruisband vervangen door een nieuwe kruisband, gemaakt van pezen uit uw eigen been. Deze behandeling wordt geadviseerd bij:
- Aanhoudende instabiliteit ondanks fysiotherapie
- Actieve sporters die hun sportniveau willen behouden
- Beroepen met zware fysieke belasting van de knie
- Aanwezigheid van bijkomende letsels (meniscus, andere banden)
Het herstelproces na operatie duurt 6 tot 9 maanden. Na ongeveer 2 jaar heeft ongeveer 60% van de patiënten het oorspronkelijke sportniveau weer bereikt.
Wat moet ik van tevoren regelen?
Loophulpmiddelen
Zorg voor elleboogkrukken voordat u naar het ziekenhuis komt. Deze heeft u nodig voor de eerste 4 tot 6 weken na de operatie. Loopkrukken kunt u huren of kopen bij een thuiszorgwinkel. Oefen zo mogelijk alvast thuis hoe u ermee loopt.
Thuissituatie
Regel dat iemand u kan ophalen na de operatie en de eerste dagen thuis aanwezig is om u te helpen. U bent de eerste tijd beperkt mobiel door het gebruik van krukken.
Vervoer naar huis
U mag na de operatie niet zelfstandig autorijden vanwege de verdoving. Zorg dat iemand u kan vervoeren of regel een taxi.
Pijnbestrijding
Koop van tevoren paracetamol, zodat u dit direct bij thuiskomst kunt gebruiken indien nodig.
Kleding
Neem wijde broek of rok mee naar het ziekenhuis, omdat u een dik verband om de knie krijgt.
Bron: meniscustransplantatie.nl/van-tevoren-regelen
Zorg voor elleboogkrukken voordat u naar het ziekenhuis komt. Deze heeft u nodig voor de eerste 4 tot 6 weken na de operatie. Loopkrukken kunt u huren of kopen bij een thuiszorgwinkel. Oefen zo mogelijk alvast thuis hoe u ermee loopt.
Thuissituatie
Regel dat iemand u kan ophalen na de operatie en de eerste dagen thuis aanwezig is om u te helpen. U bent de eerste tijd beperkt mobiel door het gebruik van krukken.
Vervoer naar huis
U mag na de operatie niet zelfstandig autorijden vanwege de verdoving. Zorg dat iemand u kan vervoeren of regel een taxi.
Pijnbestrijding
Koop van tevoren paracetamol, zodat u dit direct bij thuiskomst kunt gebruiken indien nodig.
Kleding
Neem wijde broek of rok mee naar het ziekenhuis, omdat u een dik verband om de knie krijgt.
Bron: meniscustransplantatie.nl/van-tevoren-regelen
De operatie
Welke soorten voorste kruisband operatie bestaan?
Als besloten is tot een reconstructie van de voorste kruisband, zijn er drie mogelijkheden:
Reconstructie met hamstringpezen
Een bovenbeen heeft drie hamstringspieren (sartorius, gracilis en semitendinosus). De aanhechting van twee van de drie pezen wordt losgemaakt van het scheenbeen, net onder de binnenkant van de knie. Daarna worden de pezen losgehaald uit de spier. De spieren blijven zitten in het bovenbeen. Door de lengte van de pezen kan van elke pees een lus gemaakt worden, zodat er vier strengen ontstaan.
In het scheen- en bovenbeen worden tunnels geboord waardoor de pezen worden geleid, zodat ze in de knie nagenoeg op dezelfde plaats komen als de eigen gescheurde voorste kruisband. De pezen worden op het bovenbeen met een endobutton en op het scheenbeen met twee krammen vastgezet. De nieuwe voorste kruisband groeit vast in de tunnels.
Bij onderzoek is gebleken dat na ongeveer één jaar weer nieuwe pezen zijn ontstaan die vastgegroeid zijn aan de binnenkant van het scheenbeen.
Verdoving en duur
De operatie wordt in dagbehandeling onder algehele narcose of spinale anesthesie (ruggenprik) uitgevoerd en duurt ongeveer 70 minuten. U mag zelf kiezen welke verdoving u wilt. Samen met de anesthesist (de arts die zorgt voor de verdoving en het voorkomen van pijn) overlegt u wat de beste optie is. Na de operatie mag u meestal binnen 24 uur naar huis.
Als besloten is tot een reconstructie van de voorste kruisband, zijn er drie mogelijkheden:
- Reconstructie met eigen hamstringpezen
- Reconstructie met eigen patellapees (kniepees)
- Reconstructie met een donorpees (pees van een overleden persoon)
Reconstructie met hamstringpezen
Een bovenbeen heeft drie hamstringspieren (sartorius, gracilis en semitendinosus). De aanhechting van twee van de drie pezen wordt losgemaakt van het scheenbeen, net onder de binnenkant van de knie. Daarna worden de pezen losgehaald uit de spier. De spieren blijven zitten in het bovenbeen. Door de lengte van de pezen kan van elke pees een lus gemaakt worden, zodat er vier strengen ontstaan.
In het scheen- en bovenbeen worden tunnels geboord waardoor de pezen worden geleid, zodat ze in de knie nagenoeg op dezelfde plaats komen als de eigen gescheurde voorste kruisband. De pezen worden op het bovenbeen met een endobutton en op het scheenbeen met twee krammen vastgezet. De nieuwe voorste kruisband groeit vast in de tunnels.
Bij onderzoek is gebleken dat na ongeveer één jaar weer nieuwe pezen zijn ontstaan die vastgegroeid zijn aan de binnenkant van het scheenbeen.
Verdoving en duur
De operatie wordt in dagbehandeling onder algehele narcose of spinale anesthesie (ruggenprik) uitgevoerd en duurt ongeveer 70 minuten. U mag zelf kiezen welke verdoving u wilt. Samen met de anesthesist (de arts die zorgt voor de verdoving en het voorkomen van pijn) overlegt u wat de beste optie is. Na de operatie mag u meestal binnen 24 uur naar huis.
Herstel van een kruisband operatie
Direct na de operatie
Na de operatie verblijft u ongeveer een uur op de uitslaapkamer. Bij een ongestoord verloop gaat u daarna terug naar de verpleegafdeling. In totaal bent u vier tot vijf uur op de verpleegafdeling. Een fysiotherapeut komt bij u langs voordat u naar huis gaat. Indien nodig wordt een röntgenfoto gemaakt. Bij een normaal verloop mag u dezelfde avond naar huis.
Direct na de operatie wordt een drukverband aangelegd. U mag opstaan zodra u voldoende gevoel in uw benen heeft. Eten en vooral drinken is belangrijk voor het herstel. U moet kunnen plassen voordat u naar huis mag.
Medicijnen
Pijnbestrijding is belangrijk voor een goed herstel. U krijgt een recept mee voor pijnstillers die u thuis kunt gebruiken. Daarnaast gebruikt u gedurende één week een bloedverdunner om trombose (bloedstolsels) te voorkomen.
Wondverzorging
Na drie dagen mag u het drukverband verwijderen. Plak eventueel nog open wondjes af met een pleister. Douchen mag na het verwijderen van het verband, maar vermijd de eerste drie weken baden.
Mobiliteit
In eerste instantie mag de knie voor 50% belast worden, waarbij u zich ondersteunt met elleboogkrukken. Na 6 weken mag de knie volledig belast worden en kunt u de krukken weglaten. Autorijden mag weer zodra u zonder krukken loopt.
Fysiotherapie en revalidatie
Bij ontslag uit PARK Medisch Centrum ontvangt u een revalidatieschema. Strikte opvolging hiervan is essentieel voor optimaal herstel. Start binnen vijf dagen na de operatie met fysiotherapie bij een therapeut bij u in de buurt. Tweemaal per week fysiotherapie gedurende 9 tot 12 maanden is de norm. Bij correct uitgevoerde revalidatie is het resultaat na 6 tot 8 maanden optimaal.
Adviezen tijdens de herstelperiode
Na de operatie verblijft u ongeveer een uur op de uitslaapkamer. Bij een ongestoord verloop gaat u daarna terug naar de verpleegafdeling. In totaal bent u vier tot vijf uur op de verpleegafdeling. Een fysiotherapeut komt bij u langs voordat u naar huis gaat. Indien nodig wordt een röntgenfoto gemaakt. Bij een normaal verloop mag u dezelfde avond naar huis.
Direct na de operatie wordt een drukverband aangelegd. U mag opstaan zodra u voldoende gevoel in uw benen heeft. Eten en vooral drinken is belangrijk voor het herstel. U moet kunnen plassen voordat u naar huis mag.
Medicijnen
Pijnbestrijding is belangrijk voor een goed herstel. U krijgt een recept mee voor pijnstillers die u thuis kunt gebruiken. Daarnaast gebruikt u gedurende één week een bloedverdunner om trombose (bloedstolsels) te voorkomen.
Wondverzorging
Na drie dagen mag u het drukverband verwijderen. Plak eventueel nog open wondjes af met een pleister. Douchen mag na het verwijderen van het verband, maar vermijd de eerste drie weken baden.
Mobiliteit
In eerste instantie mag de knie voor 50% belast worden, waarbij u zich ondersteunt met elleboogkrukken. Na 6 weken mag de knie volledig belast worden en kunt u de krukken weglaten. Autorijden mag weer zodra u zonder krukken loopt.
Fysiotherapie en revalidatie
Bij ontslag uit PARK Medisch Centrum ontvangt u een revalidatieschema. Strikte opvolging hiervan is essentieel voor optimaal herstel. Start binnen vijf dagen na de operatie met fysiotherapie bij een therapeut bij u in de buurt. Tweemaal per week fysiotherapie gedurende 9 tot 12 maanden is de norm. Bij correct uitgevoerde revalidatie is het resultaat na 6 tot 8 maanden optimaal.
Adviezen tijdens de herstelperiode
- Houd het been de eerste week regelmatig hoog, volledig gestrekt
- Vermijd springen en draaiende bewegingen totdat de fysiotherapeut aangeeft dat dit weer mag
- Plaats geen kussen onder de knie tijdens rusten - dit belemmert het volledig kunnen strekken
- Bespreek met uw fysiotherapeut en orthopedisch chirurg wanneer u weer mag sporten en werken
Alle details van een kruisband operatie bij Park Medisch Centrum
Om u te informeren over alle details van een kruisband operatie hebben wij een zorgpad geschreven. Hier leest u exact de stappen die u voor, tijdens en na een voorste kruisband operatie kunt verwachten.U kunt het zorgpad hier bekijken (PDF, in nieuwe pagina).
Bronnen:
Meniscustransplantatie: Voorste kruisbandreconstructie
Meniscustransplantatie: Fysiotherapie of operatie?
Meniscustransplantatie: Van tevoren regelen
Meniscustransplantatie: Na de operatie
Meniscustransplantatie: Revalidatie en oefeningen
Bronnen:
Meniscustransplantatie: Voorste kruisbandreconstructie
Meniscustransplantatie: Fysiotherapie of operatie?
Meniscustransplantatie: Van tevoren regelen
Meniscustransplantatie: Na de operatie
Meniscustransplantatie: Revalidatie en oefeningen
Waarderingen knieband operatie van onze patiënten op Zorgkaart Nederland
Wat heeft u nodig als u bij ons op consult komt?
Orthopedie: Een verwijzing van uw huisarts. Indien u een consult heeft met betrekking tot het plaatsen van een eventuele knie- of heupprothese tevens een recente röntgenfoto, niet ouder dan 6 maanden.
Besluit u tot operatie bij ons, graag uw apotheek toestemming geven voor het LSP (Landelijk Schakel Punt). Dit is nodig om eventuele medicatie op te vragen of voor te schrijven.
Voor onze actuele wachttijden per specialisme kijk op onze wachttijden pagina.
Heeft u meer informatie nodig?
Ons team staat voor u klaar!
Uw orthopedisch chirurg
Dr. W.P.J. Fontijne Orthopedisch chirurg
Sportletsel, Morton's neuroom, Hallux Valgus 
Dr. E. van Arkel Orthopedisch chirurg
Knieschijf problemen, Kruisband chirurgie, arthroscopie knie 
